Czy przeglądy lekowe online są legalne? Co mówi polskie prawo

Wielu pacjentów i specjalistów z branży farmaceutycznej zadaje sobie to samo pytanie: czy według polskiego ustawodawstwa przeglądy lekowe mogą być realizowane online lub w formie teleporady? Wokół tego tematu narosło sporo mitów, a w niektórych publikacjach branżowych można wręcz natknąć się na twierdzenie, że forma stacjonarna jest obowiązkowa.

Odpowiedź jest jednak prosta i jednoznaczna: tak, polskie prawo nie wymaga, aby przegląd lekowy odbywał się wyłącznie stacjonarnie. Zdalna opieka farmaceutyczna ma solidne uzasadnienie ustawowe, oparcie w standardach wykonywania zawodu, a nawet precedens prawny.

Poniżej szczegółowo wyjaśniamy, na jakiej podstawie platformy takie jak lekin.pl mogą legalnie i bezpiecznie oferować zdalne przeglądy lekowe.

#Podstawa prawna: Ustawa nie narzuca formy

Aby zrozumieć legalność zdalnych przeglądów lekowych, musimy zajrzeć do dwóch kluczowych aktów prawnych:

1. Ustawa o zawodzie farmaceuty (2020 r.) Ustawa definiuje opiekę farmaceutyczną jako świadczenie zdrowotne, które obejmuje m.in. „wykonywanie przeglądów lekowych wraz z oceną farmakoterapii”. Co niezwykle istotne, przepisy nigdzie nie warunkują tego bezpośrednim kontaktem fizycznym z pacjentem. Definicja mówi o „dokumentowanym procesie”, w którym farmaceuta czuwa nad prawidłowym przebiegiem farmakoterapii. Ustawa pozostaje całkowicie neutralna technologicznie.
2. Ustawa o działalności leczniczej (art. 3) Ten akt prawny wprost dopuszcza udzielanie świadczeń zdrowotnych za pomocą systemów teleinformatycznych. Warto pamiętać, że teleporada nie jest odrębnym rodzajem świadczenia – to po prostu nowoczesna, w pełni legalna i alternatywna forma jego udzielenia.

#Precedens i standardy zawodowe (Wytyczne PTFarm)

Praktyka i wytyczne branżowe jednoznacznie potwierdzają, że zdalne usługi farmaceutyczne są częścią obecnego standardu opieki.

• Precedens z 2021 roku: Sprawa farmaceuty, który zaoferował odpłatny przegląd lekowy przez internet, trafiła przed rzecznika odpowiedzialności zawodowej na skutek skargi. Finał? Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej nie dopatrzył się naruszenia przepisów, a eksperci prawni nie mieli wątpliwości co do legalności takich działań.
• Standardy PTFarm (2023 r.): Wytyczne Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, stanowiące de facto zawodowy standard, wprost typologizują przeglądy lekowe. Dokument rozpoznaje „Typ 1. Przegląd prosty bez udziału pacjenta” oraz „Typ 2b bez udziału pacjenta” jako pełnoprawne formy opieki, oparte na analizie danych. Wywiad z pacjentem może natomiast odbywać się telefonicznie (co pokrywa np. wymogi dla Typu 2a). Model oparty na formularzu internetowym, raporcie i ewentualnej konsultacji telefonicznej idealnie wpisuje się w te ramy.
• Pilotaż Ministerstwa Zdrowia: Warto dodać, że nawet w pilotażu przeglądów lekowych MZ (rozporządzenie z 2.12.2021 r.) wprost dopuszczano kontakt „osobisty lub np. przez telefon”, a konsultacje follow-up w ramach usługi „Nowy Lek” przewidują wykorzystanie narzędzi teleinformatycznych.

#Co obowiązuje niezależnie od formy? (Checklista dla farmaceuty)

Fakt, że przegląd odbywa się zdalnie, nie zwalnia z rygorystycznych wymogów prawnych. To tutaj, a nie w dylemacie "online vs stacjonarnie", leży prawdziwa odpowiedzialność profesjonalisty. Wykonując zdalny przegląd lekowy, bezwzględnie należy zadbać o:

• Uprawnienia: Przegląd musi wykonywać farmaceuta z czynnym Prawem Wykonywania Zawodu (PWZ).
• Dokumentację: Cały proces musi być ściśle dokumentowany (jako dokumentacja medyczna).
• Zgody: Wymagane są pisemne (lub zebrane w odpowiedniej formie elektronicznej) zgody pacjenta na sam przegląd oraz przetwarzanie danych osobowych. Wzory takich dokumentów można znaleźć w wytycznych PTFarm.
• Poufność: Obowiązuje tajemnica zawodowa, prawa pacjenta oraz zasady RODO – co oznacza, że poufność musi być zachowana również podczas kontaktu telefonicznego.
• Etykę: Zastosowanie mają wszystkie standardy wynikające z Kodeksu Etyki Aptekarskiej.

#Dwa ważne zastrzeżenia na koniec

Choć zdalne przeglądy komercyjne są legalne, warto mieć na uwadze dwa aspekty:

1. Szara strefa szczegółowa: Ustawa o zawodzie farmaceuty (art. 4 ust. 7) przewidywała wydanie rozporządzenia doprecyzowującego warunki świadczeń opieki farmaceutycznej. Ponieważ akt ten nadal nie został wydany, praktyka opiera się na przepisach ogólnych. W tej sytuacji wytyczne PTFarm stanowią absolutną kotwicę bezpieczeństwa i wewnętrzny standard (SOP). W razie jakiegokolwiek sporu, to one będą punktem odniesienia oceny "należytej staranności".
2. Wariant refundowany a komercyjny: Model, który Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) rozważała dla NFZ, zakładał spotkania fizyczne w aptece. Dotyczyło to jednak wyłącznie potencjalnego świadczenia gwarantowanego (którego ostatecznie wciąż nie ma w koszyku), a nie legalności świadczenia usług komercyjnych online.

Podsumowując: Oferowanie „zdalnych przeglądów lekowych” jest całkowicie legalne i uzasadnione prawnie. Kluczem do bezpieczeństwa pacjenta i farmaceuty nie jest fizyczna obecność w tym samym pokoju, ale rzetelna analiza, zgodność procesu z wytycznymi PTFarm oraz skrupulatnie prowadzona dokumentacja.